Quay lại

Ứng xử như thế nào với Halloween

Vân Thắng  |   2/11/2023

Chắc hẳn chúng ta còn chưa quên thảm họa từ vụ giẫm đạp ở Itaewon Hàn Quốc một năm về trước: từ một lễ hội được sự hưởng ứng của đại đa số người dân, đã trở thành nỗi đau của quốc gia khi mất đi 159 sinh mạng.

Những im ắng từ Hàn Quốc
Với một quốc gia được xem là điển hình của việc thành công với mô hình chính trị kinh tế văn hóa theo hình mẫu phương Tây, thì việc du nhập văn hóa Âu Mỹ tại Hàn cũng là điều dễ dàng được người dân chấp thuận. Halloween tại Hàn Quốc là một lễ hội hoành tráng và sôi động không kém gì Lễ tình iu và Giáng sinh - năm mới. 
Tuy nhiên, so với những năm trước, Hàn Quốc năm nay thiếu rất nhiều không khí lễ hội. Điều này chính là dư âm từ không khí tang tóc của vụ tai nạn Itaewon một năm trước, nên đã ảnh hưởng tới tâm lý người dân cũng như hoạt động tiếp thị Halloween của các thương gia Hàn Quốc. Ngay cả công viên giải trí Lotte World cũng đã không còn tổ chức các hoạt động theo chủ đề Halloween trong năm nay, hủy bỏ sự kiện “Diễu hành Zombie” và không bán hàng hóa liên quan đến Halloween nữa.

 
Thảm họa đêm Halloween ở Itaewon - Hàn Quốc;  Ảnh: Reuters

Đến những chỉ trích từ Việt Nam
  Sự xuất hiện của Halloween và thảm họa từ nó tại Hàn Quốc đã thu hút sự chú ý của dư luận nhiều nước, trong đó có nước ta; đồng thời đã có sự chỉ trích mạnh mẽ từ nhiều cá nhân, có người lên án là “tôn thờ và sủng ái văn hóa nước ngoài”, hay “văn hóa lai văng ngày càng phát triển”. Bên cạnh đó, một số chuyên gia còn cho rằng việc theo đuổi lễ hội nước ngoài này là do người dân nước ta đang thiếu tư duy về văn hóa.
Sau khi các trường học tổ chức lễ hội Halloween với nhiều hình thức khác nhau thì một cuộc tranh luận gay gắt đã nổ ra trên khắp các diễn đàn. Không ít phụ huynh thậm chí đề xuất ý kiến cấm tổ chức lễ hội này trong nhà trường. Một số trường học tại Hà Nội cũng đã gửi thông báo không tổ chức lễ hội Halloween, yêu cầu phụ huynh không hóa trang con “thành ma quỷ và các nhân vật kinh dị”.
Cần có cái nhìn toàn diện và cách tiếp nhận đúng mực
  Khi các lễ hội phương Tây như Giáng sinh hay Ngày lễ tình iu được du nhập và trở nên phổ biến, cũng đều gặp phải nhiều phản ứng trái chiều. Tuy nhiên, hai lễ hội này từ lâu đã trở thành những lễ hội “cố định” của giới trẻ nước ta, ngay cả những lễ hội như Cá tháng Tư, Ngày của Mẹ, Ngày của Cha cũng được du nhập từ phương Tây cũng trở nên phổ biến. Nhưng sẽ là 1 cái mác quá nặng nề nếu gán cho sự tham gia nhiệt tình của giới trẻ vào lễ Halloween là sự thiếu tự tin và thiếu tư duy về mặt văn hóa. 
Toàn thế giới đang trong giai đoạn toàn cầu hóa, nên cần có sự tôn trọng lẫn nhau và tiếp thu lẫn nhau một cách hài hòa giữa các nền văn minh, đồng thời biến việc trao đổi và học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn minh thành cầu nối tăng cường tình hữu nghị giữa con người với nhau, giữa các quốc gia với nhau, để  thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội loài người. Đây cũng chính là động lực và là mắt xích để duy trì hòa bình thế giới.
Nước ta trong vài thập kỷ trở lại đây, đời sống kinh tế xã hội đã tăng lên đáng kể, dẫn đến “phú quý sinh lễ nghĩa”, nên một số lễ hội phương Tây đã dần đwọc du nhập theo nhu cầu và nguyện vọng của một số đối tượng người dân. Điều này không hề xấu, bởi nó phản ánh bản chất tốt đẹp của văn hóa nước ta trong việc tiếp thu văn hóa nước ngoài. 

 Cửa hàng bán đồ Halloween

Đối với Halloween, mặc dù có nguồn gốc từ ký ức của một dân tộc khác, nhưng trong quá trình tiến hóa lâu dài, nó đã sản sinh ra nhiều trò chơi và yếu tố giải trí hơn, đặc biệt là trang phục ma quái, mang đến cho lễ hội này một nét độc đáo, khác hẳn với lối suy nghĩ thông thường. Màu sắc kích thích giác quan thú vị khiến nó trở thành một lễ hội gần như chỉ dành cho giới trẻ.
Đặc biệt khi so sánh với lễ hội truyền thống nước ta, vốn chỉ nặng về phần lễ mà đang thiếu đi phần hội, chính vì vậy mà dù có rất nhiều lễ hội trong năm nhưng giới trẻ nước ta lại ít khi hướng đến. Trong khi Halloween tuy có biểu hiện trực quan là sự chết chóc của người chết, nhưng ẩn đằng sau đó là việc hướng đến cho người sống thứ cảm xúc mới lạ thú vị mà hoàn toàn vô hại. Từ góc độ tâm lý học, tính năng hài hước này là thứ mà những người trẻ hiện đang chịu căng thẳng từ học hành v.v. cần có để họ có thể điều chỉnh cảm xúc và giải phóng thể chất và tinh thần trong lễ hội. 
Bên cạnh đó, sự du nhập nói trên cũng làm cho văn hóa lễ hội của nước ta ngày càng nhiều màu sắc, chứ không mất đi lễ hội truyền thống. Chúng ta tiếp nhận Halloween chứ không quên tín ngưỡng thờ cúng tiền nhân và tri ân tiên tổ. Điều quan trọng hơn là hiện nay, ảnh hưởng quốc tế và vị thế của nước ta ngày càng tăng, thì việc nhiều lễ hội khác nhau giữa nước ta và nước ngoài sẽ đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy giao lưu văn hóa và hội nhập tình cảm giữa các quốc gia - dân tộc.
Ứng xử như thế nào với lễ hội du nhập từ phương Tây
Lễ hội là những biểu tượng văn hóa quan trọng, thể hiện bản sắc riêng của một quốc gia - dân tộc, chia làm 2 phần rõ rệt: Lễ hội truyền thống mang những giá trị truyền thống của một dân tộc, còn lễ hội hiện đại phản ánh những nét đặc trưng của xã hội hiện đại. Phong tục xã hội nước ta kể từ đầu thế kỷ 20 đã có những thay đổi to lớn bởi sự du nhập từ nước ngoài, mà đặc biệt là từ phương Tây, đã hình thành nên một lượng lớn di sản văn hóa phi vật thể ngày càng tăng và trở nên xa lạ. 
Trong khi đó lễ hội truyền thống nước ta hiện nay đang phải đối mặt với nhiều mặt xấu, trong đó phải kể đến vấn đề “bội thực lễ hội” khiến nó ngày càng xô bồ, bát nháo, lãng phí tiền của và thời gian của đông đảo người dân trên cả nước. Hơn nữa, lễ hội tại nước ta lại chưa thay đổi để thích ứng với nhu cầu và thị hiếu của người dân trong thời đại mới, nên đang rất nặng phần lễ mà nhạt nhòa phần hội. Chính vì điểm mấu chốt này mà mặc dù là đất nước có rất nhiều lễ hội diễn ra trong năm, nhưng giới trẻ lại rất hào hứng và quan tâm những lễ hội du nhập từ Âu Mỹ. 
Tuy nhiên, trước nhiều ý kiến cho rằng lễ hội Halloween là một trào lưu không mang tính giáo dục cao bởi những hình ảnh ma quỷ, máu me hết sức kỳ quái và rùng rợn không phù hợp với văn hóa, thuần phong mỹ tục của nước ta và khiến nhiều trẻ bị ám ảnh tâm lý và đặc biệt sợ hãi. 
Làm thế nào để duy trì tính dân tộc và tính độc đáo của văn hóa lễ hội truyền thống trên quy mô cả nước, cũng như tiếp thu có chọn lọc, gạn đục khơi trong những tin hoa văn hóa lễ hội nước ngoài, để hòa nhập mà không hòa tam là việc làm không dễ.
Halloween là lễ hội hóa trang, thay vì hóa trang thành quái quỷ ác ma, thì chúng ta có thể hóa trang thành những con vật ngộ nghĩnh như chó, mèo, gấu, thỏ và đội thêm băng đô và mũ hình thú. Hay như bé trai thì hóa trang thành những siêu anh hùng Iron Man, Captain America, Thor, Người Dơi, Người Nhện,...bé gái thì hóa trang thành những nàng công chúa xinh đẹp như Elsa, Cinderella, Lọ lem...với những bộ quần áo đầy màu sắc tươi sáng. Đây luôn là những nhân vật yêu thích của các em, nên khi được hóa thân thành tạo ra dc sự hứng thú và phấn khích, tạo nên kỷ niệm đáng nhớ trong đời. 
Chúng ta cũng có thể học tập mô hình từ Hàn Quốc, bởi sau hậu quả của vụ giẫm đạp Itaewon, bắt đầu từ năm 2023, các công viên giải trí tại Hàn Quốc sẽ thay thế chủ đề Halloween thu bằng các lễ hội có chủ đề khác, hoặc có yếu tố Halloween nhưng không thể hiện trực tiếp. Như Lotte World Adventure dựa trên ý tưởng về một trường học phép thuật giả tưởng. Trước đây, Starbucks thực hiện hai chương trình khuyến mãi mỗi mùa, một trong những chương trình khuyến mãi mùa thu ban đầu được đổi thành Halloween và một trong những chương trình khuyến mãi mùa đông được đổi thành Giáng sinh; nhưng từ năm nay, nó đã được đổi tên thành “Mùa thu 2”. 
Việc du nhập để tạo nên sự đa dạng văn hóa có thể nói là một đặc điểm phổ quát và lâu dài của lịch sử thế giới. Đa dạng văn hóa chủ yếu đề cập đến sự phong phú, đa dạng của văn hóa nhân loại trong các hình thức biểu hiện của nó, như sự khác biệt về nội dung văn hóa, đặc điểm văn hóa vùng miền, v.v.. Sự đa dạng là điều kiện tiên quyết tạo nên sức hấp dẫn của văn hóa thế giới, dù là thế giới hay một quốc gia, chỉ khi duy trì được sự đa dạng văn hóa thì sự phát triển và tiến bộ của nó mới thực sự có ý nghĩa. Chính vì vậy mà chúng ta không thể cấm và cũng không nên cấm những lễ hội như Halloween, mà chỉ có thể thay đổi mô hình và cách thức thể hiện để mọi thứ trở nên gần gũi và phù hợp.


Cùng chuyên mục